دراسات فى علم الاصول
الجزء الاول

تاليف: آيه اللّه السيد على الشاهرودى (قده)

• كلمه الموسسه
• تمهيد
• الامر الاول: فى بيان موضوع علم الاصول
• الجهه الاولى: هل تتوقف علميه كل علم على ان يكون له موضوع جامع لموضوعات مسائله؟
• الجهه ثانيها : فى الفرق بين العوارض الذاتيه والغريبه
• الجهه ثالثها : على تقدير ثبوت الموضوع للعلم هل يلزم ان يكون‏البحث فى مسائله عن عوارض الموضوع الذاتيه فقط ، او يبحث فيها عن عوارضه الغريبه ايضا؟
• الامر الثانى: فى تعريف علم الاصول
• الجهه الاولى : فى وجه الاشكال على تعريف القوم
• الجهه الثانيه :فى تحقيق اصل المطلب
• اشكال على القوم مع الجواب عنه:
• فى الوضع الامر الثالث :
• بطلان الدلاله الذاتيه
• حقيقه الوضع :
• ما يظهر من الكفايه من ان الوضع امر واقعى الجواب عنه
• الحتمال ان يكون امرا اعتباريا
• الحتمال ان يكون حقيقه الوضع اعتبارالوضع الحقيقى
• ما افاده المحقق النائينى(قدس‏سره) من ان الوضع وسط بين التكوين و الجعل
• المختار حقيقه الوضع
• ثمرات تترتب على‏حقيقه الوضع
• اقسام الوضع :
• المقام الاول : فى امكان الوضع العام و الموضوع له الخاص
• المقام الثانى:فى وقوع الوضع العام‏و الموضوع له الخاص و تحقيق الكلام عن المعانى الحرفيه
• مانسب الى الرضى‏من ان المعانى الحرفيه علائم لكيفيه استعمال ولحاظها
• ماذكره صاحب‏الكفايه من اتحاد المعانى الاسميه مع المعانى الحرفيه
• المختار فى بيان المعانى الحرفيه
• الثمره التى‏تترتب‏فى المقام
• هل يكون الموضوع له فيهاعاما ايضا ام لا ؟
• الهيئات :
• الفرق بين الاخبار والانشاء
• ما ذكره المشهور من ان الاختلاف بينهما يكون باختلاف الدواعى
• الصحيح فى بيان حقيقه الاخبار و الانشاء
• معنى اسماء الاشاره و الضمائر
• الصحيح ما ذكره النحويون من ان اسماء الاشاره موضوعه لنفس الاشاره
• استعمال اللفظ فى نوعه او صنفه او مثله
• اقسام الدلاله
• ماذهب اليه المشهور من انحصار الدلابه الوضعيه بالدلاله‏التصوريه
• ماذهب اليه بعض المحقين من انحصار الدلاله الوضيعه بالدلاله التصديقيه
• المختار فى المقام
• الحقيقه وضع المركبات
• جريان المجاز و الاستعاره و التشبيه فى المركبات
• الكلام فيما اصطلح عليه من ان وضع المواد يكون شخصياووضع الهيئات نوعيا
• الحقيقه الشرعيه
• ثبوت الحقيقه الشرعيه بالوضع التعيينى
• ثبوت الحقيقه الشرعيه بالوضع التعينى
• ثبوت الحقيقه المتشرعيه
• لاحاجه للبحث عن علائم الحقيقه و المجاز
• الصحيح و الاعم
• ثمره البحث
• الكلام فيما ذكر من عدم الحاجه الى الى تصوير الجامع
• معنى الصحه
• الوجوه المذكوره لتصوير الجامع الصحيحى
• الوجوه المذكوره لتصوير الجامع الاعمى
• ثمره البحث
• ثمره البحث فى العبادات
• الثمره الاولى: ما قيل من‏انه‏على الصحيحى عندالشك فى شرطيه شى‏ء او جزئيته للمامور به‏لابدمن الرجوع الى ‏الاشتغال،و على الاعمى يرجع الى البراءه
• الثمره الثانيه: على الاعمى يمكن التمسك باطلاق الالفاظ، وعلى‏الصحيحى‏لا يمكن‏ذلك
• الثمره البحث فى المعاملات
• الاشتراك
• المراد من الوجوب و الامتناع
• القول بوجوب الاشتراك، و الجواب عنه
• القول بامتناع الاشتراك ، و الجواب عنه
• المختار فى المقام
• استعمال اللفظ فى اكثر من معنى
• المشتق
• تحرير محل النزاع :
• لحوق بعض الجوامد بالمشتقات:
• ثمره البحث :
• اختلافات المشتقات :
• الكلام فى صيغ المبالغه و اسم الاله
• الكلام فيما استثناه المحقق النائينى عن محل البحث
• المراد بالحال فى محل النزاع :
• ما ذكره صاحب الكفايه من ان المراد بالحال التلبس بالنسبه
• التمسك بالاصل العملى :
• الصحيح عدم وجود اصل عملى فى المقام، بل لابد من الرجوع الى الاصل الجارى فى الحكم الفرعى
• المختار فى المساله :
• الحق ان المشتق موضوع لخصوص المتلبس و حقيقه فيه
• ما استدل به لوضوع المشتق للاعم، و الجواب عنه
• تنبيهات :
• التنبيه الاول: فى تركب معانى المشتقات وبساطتها
• التنبيه الثانى:
• التنبيه الثالث: فيما ذهب اليه صاحب الفصول من اعتبار مغايره المبدا مع الذات فى المشتقات
• التنبيه الرابع: ماذهب اليه صاحب الفصول من انه يعتبر فى‏صدق المشتق على الذات حقيقه
• المقصد الاول : الاوامر
• فى ماده الامر المقام الاول :
• الجهه الاولى : فى اعتبار العلو و الاستعلاء فى صدق الامر
• الجهه الثانيه : فى اعتبار العلو والاستعلاء فى صدق الامر
• الجهه الثالثه:فى ان الامرحقيقه فى الوجوب
• الجهه الرابعه :
• النقطه الاولى : الطلب و الاراده هل هما موضوعان لمفهوم واحد او ان مفهوم كل منهما مغاير مع مفهوم الاخر
• النقطه الثانيه : فى بيان معانى الجمل الانشائيه و الجمل الخبريه
• النقطه الثالثه : فى الكلام النفسى
• ادله الاشاعره ، و الجواب عنها
• النقطه الرابعه : فى الجبر و الاختيار
• الرد على الاشاعره الذين ذهبوا الى ان الافعال كلها مخلوقه للّه تعالى
• ادله الاشاعره ، و الجواب عنه
• معنى لفظ الاراده والاختيار لغه
• ما ذهب اليه الفلاسفه من ان الافعال الاختيار معلومه للاراده
• مناقشه صاحب الكفايه فيما ذكره من انقسام الى التكوينيه والتشريعيه
• مناقشه صاحب الكفايه فيما ذكره من ان اختيار السعاده و الشقاوه ينتهى الى‏الذاته
• تنبيهان
• الاول :
  فى ان قولنا فى الصلاه (بحول اللّه و قوته ...) يشير الى المختار فى الامر بين الامرين
• الثانى : لا منافاه بين الامر بين الامرين و ما ورد فى بعض الايات و الروايات من اسناد فعل العبدالى اللّه تعالى و تعليقه على مشيئته
• المقام الثانى: صيغه الامر
• الفارق بين الوجوب و الندب
• الكلام فيما ذكره القدماء من ان الوجوب مركب من الطب مع المنع من الترك و الندب مركب من الطب مع الترخيص فى الترك
• الكلام فيما ذكره المحقق النائينى من الفرق بين الوجوب و الندب من حيث المصلحه الملزمه و غير الملزمه
• المختار فى ان الصيغه موضوعه لابراز اعتبار الابديه على على ذمه المكلف
• امور مهمه تترتب فى المقام
• الكلام فيما ذهب اليه صاحب الكفايه من ان الجمل الخبريه المستعلمه فى مقام الانشاء لاتستعمل فى غير معانيها
• المقام الثالث: فى دلاله الامر على التعبديه والتوصليه
• الفرق بين التعبدى و التوصلى
• مقتضى الاصل فيما اذا شك فى تعبديه واجب و توصيليه
• الشك فى التواصليه بمعنى اعتبار المباشره و الاختيار واتيان‏العمل فى ضمن الفرد المباح وعدم اعتبار ذلك
• الفرع الاول : اذا صدرالفعل من المكلف من دون اختياره و شك فى سقوط التكليف بالفرد غيرالاختيارى و عدمه
• الفرع الثانى : اذا اتى بالواجب غير الشخص المكلف وشك فى سقوط تكليفه بفعل‏الغير و عدمه
• الفرع الثالث : اذا اتى المكلف بطبيعى الواجب فى ضمن فرد محروم و شك فى سقوط التكليف بذلك
• الشك فى التعبديه و التوصليه بمعنى قصد القربه و عدمه
• المقام الاول : فيما يقتضيه دليل وجوب الواجب
• المقام الثانى : فى انه هل يكون فى البين عموم يقتضى كون‏كل واجب تعبدى الا ما خرج بالتخصيص وقام الدليل على‏توصليته؟
• المقام الرابع : فى دلاله الامر على النفسيه و التعينيه و العينيه
• المقام الخامس :فى دلاله الامر عقيب الحظر
• المقام السادس : فى دلاله الامر على المره او التكرار
• الكلام فيما يقتضيه الاطلاق اللفظ‏ى
• الكلام فيما يقتضيه الاصل العملى
• المقام السابع : فى دلاله الامر على الفور  او التراخى
• 1- فى دلاله دليل الوجوب او الندب او دلاله دليل‏آخر عليه على‏ذلك
• 2- المقام على فرض تسليم الفور ، فلو اخل به فهل يجب الاتيان به‏بعد ذلك ام الا؟
• 3- وجوب الاتيان فورا ففورا و عدمه
• المقام الثامن : الاجزاء
• الفرق بين هذه المساله ومساله التكرار ، و تبعيه القضاء للاداء
• المقام الاول: فى اجزاء الامر الاضطرارى عن الواقع
• 1- الاجزاء من حيث القضاء فيما اذا زال العذر بعد الوقت
• 2- الاجزاء من حيث الاداء فيما اذا ارتفع العذر فى الوقت
• المقام الثانى : فى اجزاء الامر الظاهرى عن الواقعى
• 1- فيما لو انكشف الخلاف قطعا
• 2- فيما لو انكشف الخلاف بقيام الاماره‏على خلاف الحكم الظاهرى
• تنبيهات
• التنبيه الاول: فصل فى الكفايه على القول بالسببيه المستلزمه للاجزاء بين ما اذا قامت على الحكم ثم انكشف الاماره‏الخلاف ، و بين ما اذا قامت على بيان متعلق التكليف فانكشف‏خلافها، فذهب الى القول بالاجزاء فى الثانى دون الاول
• التنبيه الثانى: اذا شك فى الطريقيه و السلبيه المجزيه فالقاعده هل تقتضى الاجزاء او
• عدمه؟
• التنبيه الثالث: استدل بعض على الاجزاء بامور
• الكلام فى اجزاء الحكم الظاهرى الثابت لشخص و نفوذه‏بالقياس الى شخص آخر و عدمه
• المقام التاسع: فى مقدمه الواجب
• الامر الاول:فى ان هذه المساله من المسائل الاصوليه
• الامر الثانى: المحتمل فى المراد من الوجوب‏عنه فى المقام
• الامر الثالث : الثمره المترتبه على هذه المساله
• الامر الرابع : فى دخول المقدمات الداخليه فى محل النزاع وعدمه
• تقسيم المقدمه الى العقليه و الشرعيه و العاديه
• تقسيم المقدمه الى مقدمه الوجود و مقدمه الصحه
• تقسيم المقدمه الى مقدمه الوجود ومقدمه
  الواجب
• المقدمه العلميه
• الشرط المتاخر
• الكلام فى الشرط المتاخر بالقياس الى الواجب
• الكلام فى الشرط المتاخر بالقياس الى الحكم
• الواجب المطلق والواجب المشروط
• معنى الاطلاق و الاشتراط
• الكلام فى ان القيود الماخوذه فى الكلام هل ترجع الى الهيئه او الماده ؟
• الكلام فيما ذكره الشيخ (قده)من لزوم رجوع اقيد مطلقا الى الماده
• الوجوه المذكوره لاستحاله رجوع القيد الى الهيئه
• المقدمه المفوته
• وجوب التعلم
• الواجب المعلق
• المراد من الواجب المعلق
• الكلام فى الوجوه المذكوره لاستحاله الواجب المعلق
• تنبيهان
• الكلام فيما اذا كان الدليل مجملا ، و تردد امر القيد بين ان يرجع الى الهيئه بنحو الشرط المقارن و بين رجوعه الى الماده
• الواجب النفسى و الغيرى
• المقام الاول: فى تعريف الواجب النفسى و الغيرى
• المقام الثانى : فيما يقتضيه الاصل اللفظ‏ى عند الشك فى الوجوب النفسى و الغيرى
• المقام الثالث: فيما يقتصيه الاصل العملى
• المقدمه الموصله
• الاقول فى المساله
• الكلام فيما نسب الى الشيخ من اعتبار قصد الايصال
• الكلام فى الثمرات المترتبه على القول باعتبار قصر الايصال
• الصحيح ما ذهب اليه صاحب الفصول من اعتبار الايصال‏الخارجى فى وجوب المقدمه
• الكلام فيما استدل به على عدم اختصاص الوجوب‏بالموصله
• الكلام فيما اختاره صاحب الحاشيه و الميرزا النائينى مما يكون نتيجه عدم وجوب غير الموصله من المقدمه
• الواجب الاصلى والتبعى
• ثمره القول بوجوب المقدمه
• ادله وجوب المقدمه
• المقام الاول :فى مقتضى الاصل العملى عند الشك فى‏وجوب المقدمه
• المقام الثانى : فى ما ذكر دليلا على وجوب المقدمه تفصيلات ذكرت فى المقام
• مقدمه الحرام :
• المقام العاشر: الامر بالشى‏ء هل يقتضى النهى عن الضدام لا ؟
• المقام الاول : فى الضد العام
• المقام‏الثانى: فى الضد الخاص اى الاضداد الوجوديه
• اقول المساله
• الادله التى ذكرت لا بطال المقدميه
• تفصيل المحقق الخونسارى بين الضد الموجود و غيره
• ثمره البحث